Na afloop van het WK Voetbal valt ook Vranckx weer in zijn gewone plooi, of net niet, want op 17 juli start de eerste van twee zomerreeksen. Drie weken lang treken we respectievelijk naar Turkije, Borneo en Soedan voor een drieluik over de bedenkelijke productie en distributie van een aantal producten: jeans, hip afgebleekt maar ten koste van wie?; palmolie, een geweldig alternatief voor aardolie maar ten koste van hoeveel natuurgebied?; en gom, een basisproduct voor frisdranken, waar de Amerikanen veel voor over hebben. Op zaterdag 17, 24 en 31 juli om 20:10 uur op Canvas.

Een dodelijke modekwaal – 17 juli
Jeansbroeken met een versleten look zijn erg in de mode. Maar hoe komen die scheuren en bleke plekken in de stof? Vroeger werden de broeken vaak gezandstraald in obscure ateliers in Turkije. Nefast voor de gezondheid van de arbeiders. Officieel is zandstralen sinds vorig jaar verboden in Turkije.
Het reportageteam gaat op stap met Mehmet, 38 jaar en volledig afgeleefd. Hij begon op zijn 12de in de ateliers te werken. Hij heeft te veel zand ingeademd en lijdt nu aan sillicose of stoflong. Bij de kleinste fysieke inspanning is hij volledig uitgeput. Een zuurstofmasker verlicht het leed, maar genezen zal de man nooit.

Mehmet leidt ons naar zijn voormalige werkplaats. De reporter hoopt met de eigenaar van het bedrijf te kunnen praten Maar hij is er niet welkom. Over het zandstralen wil niemand een woord lossen.
Om vast te stellen of het zandstralen effectief gebannen is en hoe de werkomstandigheden nu zijn, doet het team zich voor als potentiële klanten. Ze gaan op onderzoek met een verborgen camera en stellen vast dat niet alle bedrijven volgens het boekje werken.

De ravage van de oliepalm – 24 juli
Koekjes, margarine, waspoeder, zeep ... Het zijn maar enkele van de vele producten waarin palmolie zit. Het is de goedkoopste plantaardige olie en ze wordt gebruikt voor de productie van biodiesel. Palmplantages rijzen bijgevolg op uit het niets. We trekken naar het Indonesische eiland Borneo, waar de massale productie ten koste gaat van het regenwoud en de orang-oetan.

Rondtrekkende seizoensarbeiders rooien de lappen regenwoud waar de oliepalmplantages moeten komen. Orang-oetans beschouwen ze als ongedierte. Ze schieten ze af, verbranden ze of verkopen de kleintjes als huisdieren. "Onze tijd raakt op. Als we niet snel iets ondernemen, zal de orang-oetan uitsterven," vreest dierenarts Karmella Sanchez die zoveel mogelijk orang-oetans probeert te redden.

Reporter Raphael Rowe trekt het regenwoud in en ontdekt illegale plantages op veengronden. Veen is een biosysteem dat tienduizenden jaren nodig heeft om tot stand te komen. Het houdt grote hoeveelheden CO2 vast die vrijkomen als de gronden ontbost worden. En zo draagt de productie van palmolie en biodiesel ironisch genoeg bij tot de opwarming van de aarde.

Beschermde stukken regenwoud mogen volgens de Indonesische wet niet gekapt worden om er palmplantages van te maken. "Maar het gebeurt nog steeds. Dit is crimineel, dit moet stoppen", zegt Willie Smits, bosbouwkundige en voormalig adviseur van de Indonesische regering.

Gom langs het embargo – 31 juli
E414: één van de E’tjes dat we kennen van op de verpakking van voedingswaren. Het klinkt bijzonder chemisch, maar het is niet meer dan sap van een soort acacia, beter bekend als Arabische gom. Soedan is de grootste producent en ondanks het handelsembargo tegen het land, zijn de Verenigde Staten bij de grootste afnemers van gom uit Soedan.

We trekken naar de markt in Khartoem en volgen de weg van de gom terug tot aan de boom. We gaan mee met handelaars en boeren en stellen vast dat de oogst nog op net dezelfde manier gebeurt als 1.000 jaar geleden. De traditie wordt van generatie op generatie overgedragen.

Maar de productie komt in gevaar. Plaatselijke boeren verdienen zo weinig aan de gom, dat het rendabeler is om de acaciaplantages te rooien en het hout te verkopen. De acaciagaarden verdwijnen en de woestijn rukt verder op.

Gom is nochtans onmisbaar voor het maken van frisdrank. Dat verklaart meteen waarom de Amerikanen er zoveel van nodig hebben en waarom ze hun eigen embargo omzeilen. Handel drijven met Soedan is verboden omdat de regering beschuldigd wordt van moslimextremisme. Maar voor bepaalde bedrijven gelden blijkbaar andere regels. VRT/Redactie luistercijfers.nl.